Naar de inhoud
KNM Klaar

Thema 7: Staatsinrichting en rechtsstaat

Democratie, macht en verkiezingen

U leert hoe Nederland wordt bestuurd en wie de wetten maakt. U leert ook wanneer en waarvoor u mag stemmen.

Hoe Nederland wordt bestuurd

  • Nederland is een koninkrijk en een democratische rechtsstaat.
  • Koning Willem-Alexander is het staatshoofd. Hij heeft vooral een ceremoniële taak.
  • Hij ondertekent wetten en leest de Troonrede voor. De ministers zijn verantwoordelijk voor de politiek.
  • Het parlement heeft twee delen: de Eerste Kamer en de Tweede Kamer.
  • De regering en de beide Kamers maken samen wetten.
  • Er zijn veel partijen. Na de verkiezingen vormen partijen samen een kabinet. Dit heet de formatie.
  • De minister-president, nu Rob Jetten, geeft leiding aan de ministers.
  • Er zijn drie bestuurslagen: Rijk, provincies en gemeenten. De provincie zorgt voor schoon zwemwater. De gemeente zorgt voor straten in de wijk.

Nederland en de EU

  • Nederland is lid van de EU en moet EU-regels volgen.
  • Personen en goederen gaan in de EU in principe vrij over de grens. EU-burgers mogen in andere EU-landen wonen en werken.
  • EU-burgers kiezen het Europees Parlement, elke 5 jaar.

Drie machten

  • De macht is verdeeld over drie delen, zodat niet één groep alle macht heeft.
  • Parlement en regering maken de wetten. De regering voert ze uit.
  • De rechter beslist in rechtszaken en is onafhankelijk.
  • U moet een uitspraak accepteren, maar meestal kunt u in hoger beroep gaan.

Kiesrecht

  • Actief kiesrecht is stemmen. Passief kiesrecht is gekozen worden.
  • Met uw stem bepaalt u mee wie de besluiten neemt.
  • Er zijn verkiezingen voor gemeente, provincie, waterschap, Tweede Kamer en Europees Parlement.
  • Bij een referendum stemmen mensen over één onderwerp.
  • Een waterschap zorgt voor dijken en schoon water.
  • Voor de Tweede Kamer moet u 18 jaar zijn en Nederlander.
  • Komt u uit een land buiten de EU en woont u 5 jaar legaal in Nederland? Dan mag u meestal stemmen voor de gemeenteraad. EU-burgers hoeven die 5 jaar niet te wachten.

Let op

  • De regel van 5 jaar wonen geldt voor de gemeenteraad, niet voor de Tweede Kamer.
  • De rechter maakt geen wetten. Een minister mag een rechter niet zeggen wat die moet beslissen.
  • De Europese verkiezingen zijn elke 5 jaar. De andere verkiezingen zijn elke 4 jaar.

Belangrijke woorden

staatshoofd
De hoogste vertegenwoordiger van het land: bij ons de Koning.
parlement
Eerste en Tweede Kamer samen. Zij controleren de regering.
kabinet
Minister-president, ministers en staatssecretarissen samen.
minister-president
De leider van de ministers.
wetgevende macht
Parlement en regering, die samen wetten maken.
uitvoerende macht
De regering, die wetten in de praktijk brengt.
rechterlijke macht
De rechters, die beslissen in rechtszaken.
actief kiesrecht
Het recht om te stemmen.
passief kiesrecht
Het recht om gekozen te worden.
waterschap
Overheid die zorgt voor dijken en schoon water.

Oefen alle woorden met kaartjes

De lesteksten in andere talen zijn vertaald door AI. De Nederlandse tekst geldt.

Vragen bij deze les

Kijk of u het begrepen hebt.

Vraag 1 van 5

Democratie, macht en verkiezingen

Fatima kijkt naar het nieuws over de regering. Zij ziet Rob Jetten. Wat is Rob Jetten?